به گزارش خبرگزاری حوزه، واقعه عاشورا با شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام و یاران وفادار ایشان پایان نیافت؛ بلکه از همان لحظه، فصل دیگری از نهضت حسینی با نقشآفرینی آگاهانه و شجاعانه بانوان اهلبیت علیهمالسلام آغاز شد، ازاینرو، در مجموعه گفتوگوهای «مکتب زینبی» بر آنیم تا در گفتوگو با حجتالاسلام امیرحسن مظفریزاد، کارشناس و پژوهشگر تاریخ اسلام، ابعاد گوناگون و کمتر بازخوانیشده نقش بانوان اهلبیت علیهمالسلام را در زنده نگهداشتن نهضت عاشورا بررسی کنیم؛ در ادامه، شما را به مطالعه مشروح این گفتوگوی تاریخی ـ تحلیلی دعوت میکنیم.
* جایگاه امّسلمه در روایت عاشورا
در اینجا شایسته است به جناب امّسلمه نیز اشاره کنیم؛ شخصیت بزرگوار و والامقامی که اگرچه بنا بر برخی نقلها، حضور مستقیم و شخصی در واقعه کربلا نداشتهاند، اما بیتردید از جمله چهرههای اثرگذار در حادثه عاشورا بهشمار میآیند. ایشان همسر پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و از برترین همسران آن حضرت پس از حضرت خدیجه سلاماللهعلیها بودند. در برخی نقلها آمده است که پس از حضرت خدیجه، امّسلمه برترین همسر پیامبر بهشمار میرفت و رسول خدا صلیاللهعلیهوآله نیز محبت و علاقه ویژهای به ایشان داشتند.
* امّسلمه؛ از احترام اهلبیت تا دریافت نشانههای شهادت
امّسلمه شخصیتی ممتاز و کمنظیر دارد. در گفتوگوهایی که میان ایشان و حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام در هنگام حرکت آن حضرت از مدینه یا مکه نقل شده است، امام حسین علیهالسلام ایشان را با تعبیر «مادر» خطاب میکنند؛ تعبیری که از جایگاه بلند، منزلت معنوی و احترام ویژه امّسلمه در نزد اهلبیت علیهمالسلام حکایت دارد.
از دیگر امتیازات و ویژگیهای برجسته حضرت امّسلمه آن است که پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله خاک کربلا را به ایشان سپردند و فرمودند: هرگاه دیدی این خاک به خون تبدیل شد، بدان که فرزندم به شهادت رسیده است.
بر اساس نقلهای تاریخی، پیش از آنکه خبر شهادت سیدالشهدا علیهالسلام بهوسیله بشیر و دیگران به مدینه برسد، امّسلمه با مشاهده همان نشانه، دریافتند که فاجعهای بزرگ رخ داده است. ازاینرو، پیش از انتشار رسمی خبر، عزاداری را آغاز کردند، گریستند و آن خاکی را که پیامبر به ایشان سپرده بودند، به مردم نشان دادند؛ خاکی که به خون تبدیل شده بود.
همچنین نقل شده است که امّسلمه خوابی دیده بودند و میفرمودند: پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را در حالی دیدم که چهرهای اندوهگین و لباسهایی غبارآلود داشتند. عرض کردم: یا رسولالله، این چه حالتی است؟ چرا اینگونه اندوهگیناید و چرا لباسهایی غبارآلود بر تن دارید؟
آن حضرت فرمودند: اکنون از کربلا میآیم؛ از دفن شهدا بازمیگردم.
* امّسلمه؛ حلقهای مهم در تداوم خط امامت
نکته دیگری که در این زمینه شایسته توجه است، نقلی است که جناب شیخ صدوق در کتاب الأمالی آوردهاند.
همچنین از دیگر ابعاد مهم جایگاه و عظمت حضرت امّسلمه، سپردهشدن ودایع و اسرار امامت از سوی سیدالشهدا علیهالسلام به ایشان است. مطابق نقلی که در کتاب اصول کافی آمده، حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام هنگام حرکت، ودایع امامت را به امّسلمه سپردند و تأکید فرمودند که این امانتها را به هیچکس تحویل ندهند، مگر به کسی که خود، آنها را از ایشان مطالبه کند.
در واقع، این شیوه را میتوان روشی حکیمانه از جانب سیدالشهدا علیهالسلام برای معرفی جانشین الهی خویش به شمار آورد؛ روشی که هم حامل پیام امامت بود و هم از ابهام و اختلاف جلوگیری میکرد. از این منظر، حضرت امّسلمه نهتنها از نهضت عاشورا حمایت کردند، بلکه با این امانتداری بزرگ، مهر تأییدی روشن بر حقانیت این قیام الهی نهادند.
*نقش امّسلمه در تأیید تاریخی نهضت عاشورا
امّسلمه، به عنوان یکی از همسران پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و از صحابه بزرگ آن حضرت، شخصیتی است که بیتردید در میان اهلسنت نیز از احترام و جایگاهی والا برخوردار است. ازاینرو، کسانی که نسبت به نهضت عاشورا خرده میگیرند یا در مشروعیت و حکمت این قیام مبارک تردید میافکنند، باید به این حقیقت توجه کنند که شخصیت بزرگی چون امّسلمه، بنابر نقلهای معتبر، این حرکت الهی را تأیید کرده و با آن همراهی داشته است؛ هرچند این همراهی، بهصورت غیرمستقیم جلوه یافته باشد. از همین جهت، میتوان ایشان را از چهرههای مؤثر و حاضر در پشتصحنه این نهضت عظیم دانست.
همین مطلب نیز از نکات بسیار مهم و قابل توجه در نقشآفرینی حضرت امّسلمه است؛ زیرا در آن فضای پرالتهاب، ممکن بود برای برخی این گمان پدید آید که پس از شهادت حضرت علیاکبر علیهالسلام، مسیر جانشینی سیدالشهدا علیهالسلام دچار ابهام شده یا حتی نسل امامت پایان یافته است. یکی از نقشهای مهم امّسلمه در این مقطع حساس، آن بود که با امانتداری نسبت به ودایع امامت، حقیقت را برای همگان روشن سازند و افکار را به این سمت هدایت کنند که جانشین برحق حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام کسی جز وجود نازنین حضرت زینالعابدین امام سجاد علیهالسلام نیست.
از این منظر، امّسلمه تنها راوی یا ناظر حوادث نبودند، بلکه در تبیین تداوم خط امامت پس از عاشورا نیز نقشی مؤثر و تعیینکننده ایفا کردند؛ نقشی که در تثبیت حقیقت امامت و رفع شبهه از اذهان، اهمیت فراوانی داشت.
درباره وفات امّسلمه نیز گفته شده است که ایشان در سال 62 هجری قمری، یعنی حدود یک سال پس از واقعه عاشورا، در سن 84 سالگی دار فانی را وداع گفتند و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شدند.
نظر شما